Kinderdijk ligt in de Alblasserwaard, een laaggelegen gebied met veel polders. Bij regen of hoge rivierstanden liep het onder water en was het onbewoonbaar. Met de komst van molens – en later gemalen – veranderde dat. Elke polder kreeg zijn eigen systeem om water weg te malen. Wie een entreeticket bestelt, krijgt toegang tot plekken waar deze geschiedenis tastbaar wordt én waar bijzondere verhalen tot leven komen.
In 1738 werden de acht molens van de Nederwaard gebouwd. Ze staan in een verspringende lijn in het landschap, zodat elke molen genoeg wind vangt. Met die windkracht pompen de molens het water omhoog naar een grote opslagplas, de zogenaamde hoge boezem. Vanuit daar stroomt het water verder naar de rivier. Een slim systeem dat al eeuwenlang werkt.
De molens op de Nederwaard zijn rond vanbinnen. Meubels kiezen is daardoor een extra uitdaging voor de bewoners.
De molens deden hun werk goed, maar wind was niet altijd een betrouwbare bron van energie. Daarom werd er in 1868 een extra hulpmiddel gebouwd: stoomgemaal Van Haaften. Dat zorgde ervoor dat er ook zonder wind altijd gepompt kon worden. Maar stoken op kolen was duur en omslachtig. In 1918 stapte men daarom over op diesel, wat het werk een stuk efficiënter maakte. In 1972 werd er een geheel nieuw gemaal overheen gebouwd: het J.U. Smitgemaal. De gevel van het gebouw werd in 2023 verduurzaamd en twee van de drie vijzels van het gemaal worden nu elektrisch aangedreven. Eén vijzel draait nog op diesel als back-up.
Ook op de Overwaard staan acht molens. Maar anders dan op de Nederwaard, staan ze hier keurig op één lijn. Dat komt doordat de kade smaller is – er was geen ruimte om ze verspringend neer te zetten. De molens zijn volledig van hout en met riet gedekt. Dat maakt ze lichter, wat belangrijk is op de zakkende grond.
Het Wisboomgemaal werd in 1868 gebouwd om de molens van de Overwaard te helpen bij het wegpompen van water in natte tijden. Maar stoomkracht was duur, en daarom werd het gemaal in 1924 omgebouwd tot een elektrische versie. Inmiddels is het werk overgenomen door het G.N. Kokgemaal, dat nog altijd duizenden liters water wegpompt om Nederland droog te houden.
Het Wisboomgemaal zelf is bewaard gebleven en open voor bezoekers. Je ontdekt er hoe het waterbeheer in Kinderdijk werkt, bekijkt een grote maquette, speelt het interactieve molenspel en luistert naar verhalen via ouderwetse telefoonkasten.
De oudste molen van het stel is de molen in Polder Blokweer. Het model komt uit 1500 en ziet er anders uit dan de andere molens. De versie die je hier ziet, is echter gebouwd in 1630. De onderkant heeft veel weg van een piramide met daarbovenop een huis met wieken dat volledig kan ronddraaien. Juist dát maakt het lastig om mee te werken. Alleen het huis weegt al 30.000 kilo; twee keer zoveel als een kap van de andere molens. Geen wonder dat de mensen uiteindelijk zijn overgestapt naar een nieuw model.
Kom zelf kijken naar Museummolen Blokweer:
Polder Nieuw-Lekkerland staat los van de andere polders. Daar werkte een watermanagementsysteem zoals in de Overwaard en Nederwaard, maar dan in het klein. Drie molens pompten het water weg met een scheprad. In 1957 is De Oude Molen gesloopt en acht jaar later heeft De Hoge Molen als enige in Kinderdijk een vijzel gekregen; een soort grote schroef. Daarmee verplaatst de molen het water hoger dan met een scheprad.
