Wat hebben vliegtuigvleugels gemeen met de molens van Kinderdijk?

Wie naar een molen van Kinderdijk kijkt, ziet waarschijnlijk vooral vier grote wieken met zeilen. Toch zijn niet alle wieken hetzelfde. Eén molen springt er tussen uit: Museummolen Blokweer. Deze molen uit 1630 wijkt niet alleen vanwege zijn leeftijd en type af van de andere 18 molens in het gebied. Dit is de enige molen met vliegtuigvleugels.

Wind wordt efficiënter benut

In 1943 kreeg Museummolen Blokweer het Van Bussel-wieksysteem: een techniek waarbij de voorzijde van de molenwiek een gestroomlijnd profiel krijgt, waardoor de lucht gunstiger langs de wiek stroomt. De wieken van de molen zijn dus niet letterlijk vliegtuigvleugels. De overeenkomst zit in de aerodynamica: net als bij een vliegtuig wordt de vorm aangepast om slimmer gebruik te maken van de lucht die erlangs stroomt.

Van watermolen naar gemaal

Eeuwenlang waren watermolens onmisbaar om de Nederlandse polders droog te houden. Maar in de twintigste eeuw veranderde dat. Het werk van de molens werd steeds vaker overgenomen door gemalen die door motoren werden aangedreven.

Die gemalen hadden een belangrijk voordeel ten opzichte van een watermolen: ze konden ook water wegpompen als het niet waaide. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd brandstof schaars. Daarmee kreeg een eeuwenoude energiebron opnieuw extra waarde: de wind. Als brandstof moeilijk verkrijgbaar is, wordt een machine die zonder brandstof water kan verplaatsen ineens een stuk interessanter.

Waarom heeft niet elke molen dit systeem?

Een moderner wieksysteem is niet automatisch de beste keuze voor iedere molen. Een molen is één grote, op elkaar afgestemde machine: het wiekenkruis, de tandwielen en het waterwerktuig moeten goed samenwerken. De molens van de Nederwaard en Overwaard hebben het traditionele Oud-Hollandse wieksysteem. Daarnaast speelt bij monumentale molens de historische uitstraling een belangrijke rol. Van Bussel-wieken zijn een twintigste-eeuwse innovatie en passen daarom niet bij iedere historische uitvoering. Bij Museummolen Blokweer horen ze juist wél bij een belangrijk hoofdstuk uit zijn geschiedenis: bij de restauratie na de brand van 1997 werd gekozen om de molen terug te brengen naar de situatie rond 1950, toen hij met het Van Bussel-systeem draaide.

Verschillende fases zichtbaar

Juist door die verschillende wieksystemen vertelt Kinderdijk meer dan één verhaal. De Oud-Hollandse wieken van molens op de Nederwaard en Overwaard laten eeuwenoude molenbouwkennis zien, terwijl de Van Bussel-wieken van Museummolen Blokweer laten zien hoe moderne aerodynamica later zijn intrede deed. Zo zijn in Kinderdijk verschillende fases van technische ontwikkeling naast elkaar zichtbaar.