Behoud begint bij goed onderhoud

Geen voeg blijft onaangeraakt

Bij molen Nederwaard 5 is het metselwerk grondig aangepakt. Zo’n 45 tot 50 vierkante meter metselwerk is volledig vernieuwd. Op andere plekken zijn slechte stenen vervangen en het bestaande voegwerk is er volledig uitgehaald en opnieuw aangebracht. Dat klinkt misschien als regulier metselwerk, maar bij een monument werkt dat toch net even anders. Nieuwe stukken mogen namelijk niet opeens strak afsteken tegen een eeuwenoude muur.

Wie goed langs de romp van de molen kijkt, ziet bijvoorbeeld bollingen in het metselwerk. Die zijn eeuwen geleden ontstaan tijdens de bouw. Metselaars konden destijds maar een gedeelte van de muur tegelijk opmetselen. Er werd gemetseld met kalkmortel en dat droogde heel langzaam op. Rond de verdiepingsvloeren zakte het metselwerk daardoor soms iets uit. Tijdens de restauratie worden die onregelmatigheden bewust teruggebracht. Een kaarsrechte muur zou hier juist uit de toon vallen. Het doel is niet om de molen er als nieuw uit te laten zien, maar om het historische karakter te behouden.

“Als een restauratie goed wordt uitgevoerd, zie je bijna niet wat er nieuw is.”

Oude stenen krijgen een nieuw leven

Sommige stenen worden volledig vervangen en daarvoor wordt er gezocht naar stenen die qua formaat en uitstraling passen bij het oorspronkelijke metselwerk. Voor deze restauratie kwamen vervangende stenen helemaal uit Friesland. Het gaat om historische stenen uit de negentiende eeuw, afkomstig uit gesloopte boerderijen. Hetzelfde formaat werd vroeger onder andere in Dordrecht geproduceerd. Zo krijgt materiaal dat al een lange geschiedenis achter zich heeft opnieuw een plek in een monument.

Direct na het plaatsen van de vervangende stenen is het verschil soms goed zichtbaar. De vervangende stenen zijn bijvoorbeeld geler dan het bestaande metselwerk. Na verloop van tijd zal dat verschil steeds minder opvallen.

Een pas gevoegde molen wordt continu nat gehouden

Voor het voegen wordt gewerkt met hydraulische kalk. Dat materiaal moet langzaam drogen om goed uit te harden. Droogt het te snel, dan gaat dat ten koste van de kwaliteit. Daarom wordt de molen tijdens deze fase regelmatig met water besproeid. Zelfs in het weekend komen de vakmannen terug om het metselwerk nat te houden.

Ook de temperatuur speelt een belangrijke rol. Wordt het ongeveer vijf graden of kouder, dan stoppen de voegwerkzaamheden. Eén nacht vorst kan voldoende zijn om vers aangebracht werk te beschadigen. Onderhoud aan een monument laat zich dus niet alleen plannen met een agenda: ook het weer bepaalt wat er mogelijk is.

Bescherming tegen vocht

Juist vocht was een belangrijke reden om het metselwerk aan te pakken. Na de restauratie krijgt de romp daarom nog een extra behandeling. Wanneer het metselwerk volledig is opgedroogd, wordt volgend jaar zomer een beschermende laag op basis van bijenwas aangebracht.

Een verdwenen schoorsteen keert terug

Uit oude foto’s bleek dat er vroeger een schoorsteen op de molen had gestaan. Aan de hand van familiefoto’s is de schoorsteen vervolgend gereconstrueerd. Daarbij worden moderne materialen slim gecombineerd met het historische uiterlijk. Waar vroeger bijvoorbeeld asbest werd toegepast, zit nu een veilige roestvrijstalen pijp. Die is zo afgewerkt dat hij van buitenaf zoveel mogelijk aansluit bij het oorspronkelijke beeld. Molenbewoner Arie Hoek is enorm trots op het feit dat de schoorsteen is teruggeplaatst en vooral omdat dit de enige molen in Nederland is!

Oud mag oud blijven

Restaureren betekent niet dat je alles zo strak, glad en nieuw mogelijk maakt. Scheve lijnen, kleine bollingen en kleurverschillen vertellen juist iets over de ouderdom en geschiedenis van een molen. Waar iets behouden kan blijven, wordt het behouden. Waar vervanging noodzakelijk is, wordt gezocht naar materialen en technieken die passen bij wat er al eeuwen staat.

Het behoud van de molens vraagt voortdurend om aandacht, vakmanschap én financiële middelen. De inkomsten uit het toerisme in Kinderdijk dragen daar rechtstreeks aan bij. Met een bezoek aan het Werelderfgoed ontdek je dus niet alleen het verhaal van Kinderdijk, maar help je ook mee om dit bijzondere molenlandschap te onderhouden en te bewaren voor toekomstige generaties.