Wandelen op de zeebodem in Kinderdijk
Trek de regenlaarzen maar door tot aan je oksels, want we gaan naar Kinderdijk! Wel, eerlijk gezegd… laat die laarzen maar gewoon thuis. Je hebt ze hier verrassend genoeg helemaal niet nodig. En dat is eigenlijk een klein wonder. Want zonder ons eeuwenoude waterbeheer zou het water je hier letterlijk tot aan de lippen staan. Kinderdijk is de plek die ervoor zorgt dat ons waterland ook echt ‘land’ blijft.
“Als je puur kijkt naar het niveau van het landschap, dan zou het water hier zonder onze dijken en gemalen zo’n anderhalve meter boven de grond staan,” vertelt Peter-Jan van Steenbergen, directeur-bestuurder van Stichting Werelderfgoed Kinderdijk. “Ga je echt de polder in, zoals bij onze poldermolen De Blokker, dan ligt de bodem zelfs nog een stuk lager. Je staat hier in feite onder in een gigantische badkuip.”
Waar de rivier en de zee de strijd aangaan
Dat Kinderdijk de held is die ons droog houdt, is trouwens geen toeval. Dit gebied is namelijk uniek: hier staat de rivier De Lek het laagst, waardoor het water gemakkelijk de polder uit kan stromen. Al 750 jaar lang is dit de natuurlijke plek waar overtollig polderwater naartoe stroomt om afgevoerd te worden.
Maar er is meer aan de hand op de bodem van deze ‘badkuip’. Het is ook de plek waar het zoete rivierwater uit de Alpen botst op het zoute zeewater. En dat levert soms bizarre situaties op.
“Afgelopen zomer maakten we iets mee dat nog nooit eerder in de geschiedenis van Kinderdijk is voorgekomen,” vertelt Peter-Jan. “Door extreme droogte drong de zee zo ver binnen dat het rivierwater te zout werd. We moesten de kraan naar de polder dichtdraaien om te voorkomen dat het zoute water de bodem in zou trekken. Als het water te zout wordt, verdwijnen onze gewassen en bekende polderbloemen. Je krijgt er dan een heel ander landschap voor terug, met planten en dieren die wél enorm van zout houden. Dat laat meteen zien hoe gevoelig dat verschil tussen zoet en zout water is.”
Stel je voor: We doen drie weken helemaal niets...
Als we drie weken niets doen, lopen de eerste kelders en wegen al onder. Stoppen we er drie maanden mee? Dan heeft een groot deel van ons land een gigantisch probleem. Zonder polderpompen veranderen heel Noord- en Zuid-Holland in een grote binnenzee. Steden als Amsterdam en Rotterdam verdwijnen grotendeels onder water, en de nieuwe Kustlijn van Nederland begint ineens bij Utrecht en Eindhoven.
Van spierkracht naar een mega-pomp
Om te zorgen dat we niet massaal hoeven te peddelen, is er in de loop der eeuwen flink opgeschaald. Omdat de drassige veenbodem steeds verder wegzakte, moesten de molenaars van vroeger al ’trappen’ van molens bouwen om het water stap voor stap omhoog te pompen. En dat proces van bodemdaling gaat tot op de dag van vandaag gewoon door.
Toch was dat vergeleken met het geweld van nu nog maar een bescheiden begin. Waar een ouderwetse poldermolen vroeger zo’n 50 kubieke meter water per minuut wegwerkte, blaast het moderne J.U. Smitgemaal nu in exact een minuut maar liefst 500.000 liter water weg. Om je een beeld te geven: dat is net zoveel water als wanneer je ongeveer 43 dagen achter elkaar onder de douche zou staan, maar dan weggepompt in één minuut!
En om te zorgen dat we ook in de toekomst droge voeten houden, wordt er gewerkt aan een nieuw megaproject (De Nieuwe Waarden). Vanaf 2030 krijgt Kinderdijk er een gloednieuwe grote broer bij in Hardinxveld om die gigantische waterstroom op te vangen.
Tijd voor een gezond staaltje trots
Als je hier rondloopt, mag je best even stilstaan bij hoe bijzonder het eigenlijk is. We staan hier op een plek waar het water historisch gezien de baas zou zijn, maar dankzij onze eigen Nederlandse kennis en vindingrijkheid wandelen we hier al honderden jaren met droge voeten rond. Daar mogen we best een beetje trots op zijn! Die negentien iconische molens zijn dan ook geen museumstukken, maar het levende bewijs van dat eeuwenoude meesterschap.
“Onze windmolens werken namelijk nog altijd,” benadrukt Peter-Jan. “In tijden van nood zijn het onze ultieme troeven. Dat bleek wel in de Tweede Wereldoorlog: toen er geen brandstof meer was voor de motoren, hielden deze molens de polder eigenhandig droog. En wist je dat museummolen Blokweer bij windkracht 5 zelfs sneller maalt dan het elektrische gemaal dat er direct naast staat? Mocht de stroom ooit uitvallen, dan vertrouwen we weer op precies dezelfde kennis die ons al eeuwen beschermt.”
Kom met eigen ogen bewonderen hoe we die meters water al eeuwen slim buiten de deur houden!
Geschreven door
